روانشناسی موجود بدون اتکا به قرآن، علمِ کامل محسوب نمی‌شود

عضو هیئت علمی گروه روانشناسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با تأکید بر ضرورت بازتعریف مبانی روانشناسی بر اساس قرآن و معارف اسلامی گفت: روانشناسی رایج جهانی، بر پایه پیش‌فرض‌های ایدئولوژیک شکل گرفته و اگر قرار است «علمی» باشد، باید در بستر دین اصیل و مطابق با فطرت انسان بازسازی شود.

به گزارش روابط عمومی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، حجت‌الاسلام رحیم نارویی نصرتی، عضو هیئت علمی گروه روانشناسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در نشست «معرفی جریان‌های روانشناسی اسلامی: پیش‌نشست همایش قرآن و روانشناسی» که در موسسه امام خمینی(ره) برگزار شد، با تبریک اعیاد شعبانیه و دهه فجر انقلاب اسلامی، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این نشست، به تبیین مبانی نظری و ضرورت‌های اسلامی‌سازی روانشناسی پرداخت.

وی با اشاره به فعالیت‌های انجمن ایرانی روانشناسی اسلامی اظهار کرد: آنچه امروز در قالب روانشناسی اسلامی در حال پیگیری است، یک اقدام بنیادین و راهبردی است. به‌نظر می‌رسد اگر بخواهیم روانشناسی واقعاً «علمی» باشد، ناگزیر باید در بستر یک دین اصیل، صحیح و منطبق با فطرت انسان طراحی و بازسازی شود.

نارویی نصرتی با انتقاد از روانشناسی رایج جهانی افزود: روانشناسی‌ای که امروز در جهان حاکم است، انسان‌هایی را پرورش داده که محصول آن را در فجایع انسانی معاصر می‌بینیم؛ از کشتارهای گسترده و جنگ‌ها گرفته تا فروپاشی‌های اخلاقی و روانی. از این منظر، اطلاق «علمی» به این روانشناسی محل تردید جدی است.

وی با استناد به آیات قرآن کریم تصریح کرد: خداوند متعال در قرآن می‌فرماید: «إِنَّ هَٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ» و نیز «وَنُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَرَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ» و بر اساس این آیات، قرآن کتاب هدایت، شفا و رحمت برای نفس انسان است و نمی‌توان آن را از علوم مرتبط با روان و نفس کنار گذاشت.

این عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به سوءبرداشت رایج از مفهوم اسلامی‌سازی روانشناسی گفت: هنوز برخی تصور می‌کنند روانشناسی دانشی خنثی است که می‌توان از آن به‌عنوان ابزار برای تقویت دینداری استفاده کرد؛ در حالی‌که امروزه بسیاری از اندیشمندان، خود علم روانشناسی را حامل ایدئولوژی و پیش‌فرض‌های ارزشی می‌دانند.

وی ادامه داد: این‌که تنها دانشی را معتبر بدانیم که صرفاً از تجربه حسی به‌دست آمده، خود یک موضع فلسفی و ارزشی است. بنابراین بحث از اسلامی‌سازی روانشناسی، صرفاً افزودن چند آیه و روایت نیست، بلکه بازنگری در مبانی، روش‌ها و اهداف این دانش است.

نارویی نصرتی با تشریح رویکردهای مختلف در تأسیس روانشناسی اسلامی گفت: برخی قائل به پذیرش کامل روانشناسی موجود و استفاده ابزاری از آن برای کارآمدسازی دین هستند؛ برخی به اصلاح و نقد روانشناسی موجود با افزودن دیدگاه‌های اسلامی معتقدند؛ و برخی نیز بر استخراج کامل روانشناسی از قرآن و سنت تأکید دارند. دیدگاه ما این است که باید روانشناسی موجود را بشناسیم، اما آن را در چارچوب مبانی اسلامی بازتعریف و بازسازی کنیم.

وی با تأکید بر اهمیت پاسخ‌گویی به پرسش‌های بنیادین روانشناسی اظهار کرد: پرسش‌هایی مانند اختیار یا جبر انسان، تک‌بعدی یا چندبعدی بودن انسان، نسبت نفس و بدن، و تعریف سلامت و بیماری روانی، از جمله سؤالات اساسی‌اند که پاسخ‌های پنهان آن‌ها، شاکله نظریه‌های روانشناسی را شکل می‌دهد.

این استاد حوزه و دانشگاه افزود: مکاتب مختلف روانشناسی، از روان‌کاوی تا رفتارگرایی و انسان‌گرایی، دقیقاً به‌دلیل پاسخ‌های متفاوت به این پرسش‌های بنیادین، به نتایج و مداخلات کاملاً متفاوت رسیده‌اند. اگر ما این مبانی را شفاف نکنیم، ناخواسته در چارچوب همان پیش‌فرض‌ها حرکت خواهیم کرد.

نارویی نصرتی با اشاره به ضرورت رویکرد مبنایی در روانشناسی اسلامی تصریح کرد: نقطه‌زنی در موضوعاتی مانند افسردگی، اضطراب یا وسواس لازم است، اما کافی نیست. پیش از آن، باید به سؤالات بنیادی روانشناختی از منظر قرآن و معارف اسلامی پاسخ داده شود و سپس بر اساس آن، اجزای مفید روانشناسی موجود جذب و بازسازی شود.

وی در پایان با تأکید بر اهمیت سازمان‌یافتگی علمی گفت: تحقق روانشناسی اسلامی بدون گفت‌وگوی منظم، تبادل علمی، اطلاع متقابل از فعالیت‌ها و کار تشکیلاتی ممکن نیست. امروز آثار و کتاب‌هایی مانند «مبانی روانشناسی اسلامی» و «فلسفه روانشناسی اسلامی» در حال تدوین است، اما اگر این تلاش‌ها به‌صورت شبکه‌ای و سازمان‌یافته به هم متصل نشود، اثرگذاری مطلوب حاصل نخواهد شد.

/انتهای خبر