انتشار کتاب سكولاريسم پنهان، بررسی انتقادی انديشه‌های دكتر داود فیرحی

به کوشش گروه تاریخ اندیشه معاصر مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) منتشر شد
 

کتاب سكولاريسم پنهان، بررسی انتقادی انديشه‌های دكتر داود فیرحی  

با نوشتارها و گفتارهایی از حجج اسلام و آقایان:
سید محمدمهدی میرباقری، حمید پارسانیا، عبدالحسین خسروپناه، موسی نجفی، محمدجواد نوروزی، داود مهدوی زادگان، مهدی امیدی، ذبیح‌الله نعیمیان، ابوذر مظاهری، محمدعلی لیالی، علی احمدی‌خواه و علیرضا جوادزاده

معرفی کتاب

هدف اثر حاضر، فراهم کردن مجموعه‌ای از گفتار‌ها و نوشتارهای انتقادی درباری انديشه‌های دکتر فيرحی است. اين مجموعه، در سه بخش تنظيم شده است:
1. مناظره‌ها و گفت‌وگو‌های انتقادی؛ 2. ياد‌داشت، مصاحبه و سخنرانی؛ 3. مقالات.

مطالب بخش اول، مربوط به دوره حيات دکتر فيرحی است. پنج مناظره و گفت‌و‌گوی انتقادی درج‌شده در اين بخش، از جهات گوناگون تنوع دارند. مطالب اين بخش می‌تواند انديشه‌ها و رويکردهای دکتر فيرحی و نقدها‌ی وارد بر آنها را تا حد زيادی انعکاس دهد. تلاش شده است در انتشار مطالب، جانب، امانت و انصاف و مناظره‌ها و گفت‌و‌گوها به همان صورتی که در نشريات يا سايت‌ها منتشر شده‌اند، درج شوند.

مباحث بخش دوم، چهار بحث انتقادی‌اند که در روزهای بعد از وفات دکتر فيرحی در قالب يادداشت، مصاحبه و سخنراني در فضای مجازی انتشار وسيع يافتند. سه مورد از اين مباحث، با کسب اجازه از صاحبان آنها، تلخيص و اصلاح شده است.

در بخش سوم، پنج مقاله انتقادی و نسبتاً تفصيلی آمده است که غالباً برای اولين‌ بار نشر می‌يابند. در اين ميان، مطالعه آخرين مقاله، به دليل جامعيت نسبی آن، توصيه می‌شود.

چکيده اثر

ضمن طلب آمرزش برای دکتر فيرحی، بايد با تمايز نهادن ميان اخلاق عملی ايشان ازيک‌سو و تفکر و رويکرد وی ازسوی ديگر، به تمجيد اولی پرداخت و دومی را به کناری نهاد. در کنار پذيرش «نسبی‌گرایی»‌ و گرايش به «ليبراليسم»، رويکرد کلان دکتر فيرحی، «تحميل نظريه بر نص» و به‌صورت خاص، تفسير گزاره‌ها و تراث شيعی بر اساس نظريه برون‌دينی بود.

طبعاً با اين رويکرد ـ که فيرحی خود با تعبير «تقدم نظريه بر نص» از آن ياد کرده بود ‌ـ بايد روش‌ها و راهکارهایی چون «گزينش برخی تعاليم و ناديده گرفتن برخی ديگر»، «برجسته‌سازی بخشی از گزاره‌ها و به‌حاشيه‌رانی بخشی ديگر» و «توسل به متشابهات و متشابه نمودن محکمات» مورد توجه قرار گيرد. دکتر فيرحی نيز در پروژة فکری خويش از چنين راهکارهایی استفاده کرده است: گزار‌ه‌هایی از تعاليم اسلام و آثار و انديشه‌هایی از متفکران و فقهای شيعه را که به‌نوعی در آنها سخن از حقوق و آزادی مردم به ميان آمده است يا اين ظرفيت را از نظر وی دارد، گزينش و برجسته کرده و در مواردی تفسير‌های غيرعقلایی ارائه داده است‌؛ و متقابلاً موارد فراوان ديگر با مضمون لزوم اطاعت از قوانين و حاکمان الهی و نداشتن اختيار در حوزه تشريع و انتخاب حاکمان را ناديده گرفته يا اين موضوعات را به‌صورت حاشيه‌ای طرح کرده و بعضاً برداشت‌های ناصواب از آنها ارائه داده است.

روشن است که با اين رويکرد، بسياری از احکام سياسی اسلام که در تضاد با ليبراليسم هستند، مانند لزوم پذيرش و اطاعت از حاکمان الهی، جهاد، اجرای حدود، امربه‌معروف و نهي‌ازمنکر، جلوگيری از فعاليت و ترويج فرقه‌ها و کتب ضال‍ّه و...، کنار گذاشته يا به حاشيه رانده می‌شوند؛ و اين، معنایی جز سکولاريسم نمی‌تواند داشته باشد.

بااين‌حال، از ويژگی‌های شخصيتی و علمی دکتر فيرحی در کنار استعداد و نبوغ بالا، تلاش برای طرح مباحث علمی بدون ايجاد حساسيت منفی و تنش‌آفرينی بود؛ ازهمين‌رو، با توجه به اينکه انتساب به سکولاريسم می‌توانست تأثير منفی بر وی و انديشه‌هايش بگذارد، او سعي وافر داشت تا عبارات و جملاتی را به کار نبرد که دلالتِ صريح و مستقيم بر سکولار بودن وی داشته باشد. بر اين اساس، می‌توان سکولاريسم موجود در آثار او را «سکولاريسم پنهان» دانست.

البته جزئيات آثار دکتر فيرحی می‌تواند برای افرادی قابل استفاده باشد؛ کسانی که توان شناخت صحت و سقم آنها و ميزان سرايت نظريه کلان در جزئیات را داشته باشند.
 مشاهده و خرید اینترنتی
 https://eshop.iki.ac.ir/shop/7/Product/4617
 کانال انتشارات مؤسسه امام خمینی(ره)
 https://eitaa.com/hatif_ir

کانال روابط عمومی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) را در پیام‌رسان‌های ایتا، سروش، بله و روبیکا دنبال فرمایید:
 ایتا
 https://eitaa.com/iki_ac_ir
 سروش
 https://splus.ir/iki_ac_ir
 بله
 https://ble.ir/iki_ac_ir
 روبیکا
 https://rubika.ir/iki_ac_ir