كرسي ترويجي معنويت سكولار، آب يا سراب؟

 

 

 

گروه عرفان مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) برگزار می‌کند

 

موضوع: معنويت سكولار، آب يا سراب؟

 

ارائه‌کننده: حجت الاسلام و المسلمین آقای دکتر حسين مظفري

ناقد: حجت الاسلام و المسلمين آقای دكتر محمد جعفري

مدير كرسي: حجت الاسلام و المسلمين آقای دکتر داود حسن‌زاده

 

دوشنبه  7 تيرماه 1400    ساعت  11

 

درگاه مجازی شرکت در کرسی علمی

میهمانان محترم:

iki.ac.ir/su/?u=1

ورود اعضای پرتال:

http://person.iki.ac.ir/Manage/OnlineMeeting/OnlineMeeting.aspx

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

معنویت سکولار، آب یا سراب؟

اللهم نور ظاهری بطاعتک، وباطنی بمحبتک، وقلبی بمعرفتک، وروحی باستقلال اتصال حضرتک، یا ذاالجلال والاکرام

به نام آن که جان را فکرت آموخت                             چراغ دل به نور جان برافروخت

مقدمه

بشر غربی، پس از سال‌ها و بلکه صده‌ها مبارزه با دین و معنویت، به دلایلی مجددا گرایشی قابل توجه به دین و معنویت از خود نشان داده است. از این رو، سیاستمداران غربی که دین واقعی را در تضادّ با منافع دنیوی خویش می بینند، در تلاش اند تا «معنویت سکولار» را به جای دین و معنویت حقیقی به بشر پسامدرن امروزین عرضه کنند. در این فرصت، در صدد بررسی این مطلب هستیم که آیا «معنویت سکولار» حقیقتاً می‌تواند عطش بشر امروز را به «معنویت» فروبنشاند، یا تنها سرابی است که جز بر زحمت و تشنگی او نمی‌افزاید؟ بدین منظور، ابتدا به معناشناسی واژگان «معنویت» و «سکولار» می پردازیم و پس از تبیین معانی آنها، به ادله اقبال بیشتر بشر عصر جدید به معنویت اشاره خواهیم کرد و پس از بیان معنا و ویژگی‌های «معنویت سکولار»، به نقد و ارزیابی آن خواهیم پرداخت.

واژه شناسی معنویت

از نظر لغوی "معنویت" به معنا و روح مرتبط است و"معنوی" در مقابل امر ظاهری و مادی به کار می رود.

اصطلاح "معنویت" معنای واحد و یکسانی ندارد و افراد مختلف آن را در معانی گوناگون بکار می گیرند. امروزه واژۀ "معنوی" بیشتر برای جنبه‌های درونی و خصوصی اندیشه و تجربه بکار می رود و واژۀ "دینی"به جنبۀ عمومی و عضویت در نهاد اجتماعی دینی که دارای اصول اعتقادی و مناسک رسمی است دلالت دارد.

اقبال بیشتر به معنویت در عصر جدید

بشر مدرن پس از دوره‌ای ادبار به دین و معنویت، و تلاش برای آبادسازی دنیا بدون توجه به این دو، به دلایل مختلفی مجدداً اقبال قابل توجهی به معنویت نشان داده است.

برخی از ادله اقبال بیشتر به معنویت در عصر جدید:

  1. محدودیت های نظری و عملی علم تجربی در پاسخ به سؤالات اساسی انسان؛
  2. اثبات نادرستی فلسفه های معنویت ستیزی همچون پوزیتیویسم  و سرخوردگی از عقلانیت و علم مدرن و واضح شدن این معنا که علم پوزیتویسمی به تنهایی برای بشر آرامش و رضایت خاطر نمی آورد؛
  3. دور شدن بشر مدرن از اخلاق و اخلاق مداری و به وجود آمدن بحرانهای اخلاق؛
  4. شکست نظام های سیاسی معنویت ستیز همچون مارکسیسم؛
  5. تبلیغات وسیع گروه های معنویت گرا؛
  6. برنامه های نظامی و اطلاعاتی و تلاش برای کشف سلاح های سایکوترونیک (روان – الکترونیکی) که آنها را به تلاش برای ایجاد ارتباط با نیروهای فرامادی احتمالی تشویق کرده است؛
  7. پیروزی انقلاب اسلامی. در مورد تأثیر پیروزی انقلاب اسلامی در افزایش اقبال بشر امروزین به معنویت به گفته دو نفر از اندیشمندان غربی توجه فرمایید:

معنای معنویت سکولار

معنویت سکولار، پایبندی به فلسفه معنوی بدون پایبندی به یک دین است . معنویت سکولار، به جای رابطه با امر خدا، بر رشد شخصی و آرامش درونی فرد تأکید دارد. معنویت سکولار جستجوی معنا در خارج از یک نهاد مذهبی است. غالباً ، هدف از معنویت سکولار، زندگی شاد و یا کمک به دیگران است.

ویژگی های معنویت سکولار

  1. معنویت سکولار بر خلاف معنویت دینی که با اعتقاد به خدا، وحی و جهان آخرت همراه است، با تشکیک در ماوراء طبیعت و حتی انکار آن هم  سازگار است. کازینز می گوید: «معنویت مدرن مشتمل بر ایده واقعیتی غایی  است اما این بدان معنا نیست که این واقعیت غایی الزاماً باید متعالی و فرامادی باشد». دالایی لاما تاکید می کند که در معنویت سکولار، بر ایده های اومانیستی و ویژگی های اخلاقی همچون عشق، شفقت، همدلی، مسامحه، بخشایش، رضایت، مسئولیت، هماهنگی و دغدغه نسبت به دیگران تأکید دارد. بی گمان این ویژگی ها به خلق وخوی انسانی و بخشی ازتجربه انسانی مربوط است، و نوعی گذر از نگرش کاملا مادی به جهان است، ولی الزاماً مستلزم اعتقاد به واقعیت ماوراء طبیعی و وجود الوهی نیست.
  2. در معنویت سکولار متدین بودن به دین خاصی شرط نیست. برخی از شاخه ها و جریانات معنویت سکولار، وجود خدا را می پذیرند، اما وساطت وحی و پیامبر و ...  را برنمی تابند و آداب و تکالیف شرعی را وقعی نمی نهند. و اساساً پلورالیزم و تساهل و تسامح و تعصب نورزیدن بر آیین و مناسک خاص دینی، مورد تشویق قرار می گیرد.
  3. اومانیسم و انسان گرایی: دراین معنویت، افراد نه به دنبال تقرب به خداوند و تحقق بندگی در وجود خویش، بلکه در پی تبدیل شدن به الهه های کوچک در سایه ارتباط با نیروهای ماوراء طبیعی هستند.
  4. فردگرایی و سیاست گریزی: دست کم می توان گفت سیاست ورزی در معنویت های سکولار کمرنگ است و آنها به مبارزه همه جانبه و درگیری تمام عیار با ظلم و استکبار تا پای جان باور ندارند.
  5. معنویت سکولار صرفا کارکردی این جهانی دارد؛ برخاسته از نیازهای مادی و برای رفع نیازهای مادی است، اما معنویت دینی هدفش بسیار فراتر از زندگی این جهانی و برای تأمین سعادت دنیوی و اخروی انسان است.
  6. شریعت گریزی
  7. بی تفاوتی نسبت به مسئولیت های اجتماعی
  8. مبتنی بودن بر شکاکیت و نسبیت معرفتی

بازتعریف معنویت اصیل اسلامی

تعریف سلبی معنویت اسلامی

  1. دین داری مناسک محور (قشری)
  2. دین داری جزم اندیشانه (خالی از استدلال و عقلانیت)
  3. دین داری همراه با گرایش افراطی به عقل و انکار کشف و شهود و عشق و محبت و ...
  4. دین داری اخلاق محور (انجام خوب ها صرفا به خاطر خوبی نه برای تقرب به خدا)
  5. دین داری سود محور (تاجرانه یا ...
  6. دین داری عادت محور
  7. دین داری اسطوره ای و همراه با خرافات

لينك كانال «مؤسسه امام خميني(ره)» در ايتا:  https://eitaa.com/iki_ac_ir