بازخوانی منابع دینی زمینه‌ساز تحول عمیق در علوم انسانی است

استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر ضرورت بازخوانی حداکثری منابع دینی در عرصه دانش گفت: تحول در مبانی علوم می‌تواند به تغییر در محتوای آن‌ها منجر شود و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مغفول منابع دینی، زمینه توسعه و امتدادبخشی علوم انسانی را فراهم می‌کند.

به گزارش روابط عمومی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، حجت‌الاسلام وکیلی، استاد حوزه و دانشگاه در نشست سه شنبه های علوم انسانی اسلامی که در موسسه امام خمینی ره برگزار شد،اظهار کرد: تحول معناداری در حوزه دانش در حال انجام است، اما بازخوانی حداکثری منابع دینی در بسیاری از دانش‌ها می‌تواند زمینه‌ساز تحولات عمیق در آن دانش‌ها شود.

وی با اشاره به تأثیر تحول در مبانی علوم بر محتوای آن‌ها افزود: در بررسی فلسفه اخلاق می‌دانیم که تحول در مبانی یک دانش می‌تواند به تحول در محتوای آن منجر شود. یکی از لایه‌های تأثیرگذاری دین، تأثیر آن بر مبانی دانش و لایه دیگر، تأثیر دین در کشف نیازها و ساماندهی علوم انسانی است.

استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه دانش‌های الهام‌بخش در تولید فرضیه‌ها و طرح احتمالات نقش دارند، گفت: این دانش‌ها احتمالاتی را مطرح می‌کنند که ممکن است در ابتدا اثبات‌پذیر نباشند، اما همین احتمالات می‌توانند منشأ تفکر و اندیشه شوند. در حکمت اسلامی و عرفان اسلامی نیز بسیاری از محتواها و موضوعات الهام‌بخش بوده و بر موضوعات مرتبط در دانشگاه‌ها تأثیر گذاشته‌اند.

وی ادامه داد: مرحله پنجم تأثیرگذاری دین، ارائه مجموعه‌ای از موضوعات، اعتبارات و احکام است که در شکل‌گیری دانش و ساماندهی مباحث آن نقش دارند. مرحله ششم نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و به کشف نسبت میان موضوعات و مباحث مختلف مربوط می‌شود؛ هرچند این نسبت در برخی تقسیم‌بندی‌های موجود در منابع به‌روشنی قابل تشخیص نیست.

وکیلی بازسازی تعاریف موجود در دانشگاه‌ها را یکی دیگر از مسائل مهم دانست و تصریح کرد: تعاریف ارائه‌شده در دانشگاه‌ها، از جمله تعریف خاصی که از ازدواج ارائه می‌شود، نیازمند بازخوانی و بررسی است. این مسئله در سلسله مباحث تربیتی نیز اهمیت دارد و اگر آثار و پیامدهای آن به‌درستی تفسیر نشود و انواع و ماهیت موضوعات به‌درستی شناسایی نشوند، بسیاری از تلاش‌های صورت‌گرفته در جایگاه واقعی خود اثرگذاری لازم را نخواهند داشت.

وی با تأکید بر ضرورت توجه به امتدادبخشی علوم انسانی خاطرنشان کرد: مسئله صرفاً استفاده از بخش اصلی مباحث نیست، بلکه نباید اقدامات علمی را به یک بخش محدود کنیم. در مسیر امتدادبخشی علوم انسانی، حجم بسیار گسترده‌ای از موضوعات وجود دارد که باید بر آن‌ها متمرکز شد و تحقق این امر بدون تلاش و اهتمام جدی امکان‌پذیر نیست.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ضرورت توسعه و بازنگری در منابع علمی گفت: در بررسی مسائل، باید به اعتبار حوزه‌هایی که در آن‌ها ورود می‌کنیم، توجه داشته باشیم. فقه متعارف معمولاً بیشتر به مسائل فردی می‌پردازد و در تعیین برخی موضوعات و موارد، ظرفیت‌های آن به‌صورت کامل مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

وی افزود: در برخی مباحث، ارتباط میان قوانین و موضوعات به‌درستی برقرار نشده است؛ درحالی‌که از منظر مباحث اعتباری، لزوماً همه موضوعات و احکام به یک شکل قابل بررسی نیستند. این نگاه می‌تواند تغییرات اساسی در سامانه و ساختار مباحث علمی ایجاد کند.

وکیلی با بیان اینکه امروز به دنبال ابزارهایی برای کشف حقیقت نیز هستیم، اظهار کرد: در این مسیر با توسعه گسترده منابع مواجه می‌شویم. منابع دینی نیز در بسیاری از موارد از واقع‌نمایی برخوردارند و همین مسئله ارزش آن‌ها را برای پژوهش‌های علمی افزایش می‌دهد و زمینه بهره‌گیری تجربی از این منابع را فراهم می‌کند.

وی ادامه داد: با چنین نگاهی، دامنه منابع مورد استفاده توسعه پیدا می‌کند و بسیاری از منابعی که پیش‌تر کنار گذاشته شده بودند، دوباره مورد توجه قرار می‌گیرند. دانشمند علوم دینی نمی‌تواند این منابع را نادیده بگیرد؛ چراکه با توجه به ظرفیت‌های موجود، مجموعه منابع قابل استفاده بسیار گسترده‌تر خواهد شد.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از قواعد اصولی در این مسیر گفت: قواعد اصولی باید در این حوزه نیز مورد استفاده قرار گیرند. برخی از این مباحث شباهت زیادی به قواعد اصولی دارند که در شیوه انتقال و استنباط مورد استفاده قرار می‌گرفتند. همچنین می‌توان از اصول مطرح‌شده در مباحث انسداد نیز بهره گرفت و ظرفیت‌هایی را که در شکل‌گیری دانش اصولی ایجاد شده‌اند، در این زمینه به کار بست.

انتهای پیام