اربعین، جلوه اجتماعی توحید و ولایت و مسیری برای تمدنسازی اسلامی است
اربعین، جلوه اجتماعی توحید و ولایت و مسیری برای تمدنسازی اسلامی است
حجتالاسلام محمد جعفری با تأکید بر اینکه توحید و ولایت نباید به ساحت فردی محدود بمانند، گفت: اربعین یکی از روشنترین صحنههای بروز اجتماعی توحید و ولایت اهلبیت (ع) است؛ حرکتی عظیم که با حضور ۲۰ تا ۳۰ میلیون انسان، از «خودسازی» و «جامعهسازی» عبور کرده و به افق «تمدنسازی» و زمینهسازی برای ظهور حضرت ولیعصر (عج) متصل میشود.
به گزارش روابط عمومی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، حجتالاسلام محمد جعفری عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) در سخنانی در قرارگاه مصباح الهدی با محوریت نسبت میان توحید، ولایت و اربعین، اظهار کرد: یکی از مهمترین مباحثی که رهبر معظم انقلاب سالها پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در سلسله مباحث «طرح کلی اندیشه اسلامی» مطرح کردند، این بود که توحید نباید صرفاً در عرصه فردی فهم و تجربه شود، بلکه باید جنبه اجتماعی، عینی و عملی پیدا کند.
وی افزود: برداشت رایج و سنتی از توحید غالباً این بوده که «لا اله الا الله» فقط به این معناست که خداوند شریک ندارد و انسان باید در حوزه فردی اهل عبادت و بندگی باشد، اما این تنها سطحی ابتدایی و بسیط از توحید است. توحید در منطق اسلام، حقیقتی گسترده و دارای امتداد در همه عرصههای زندگی انسان است؛ از فرهنگ، اقتصاد، خانواده و روابط اجتماعی گرفته تا سیاست، جهاد و مناسبات تمدنی.
این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: وقتی گفته میشود خداوند شریک ندارد، این گزاره نباید فقط در حد یک اعتقاد ذهنی باقی بماند، بلکه باید در زیست فردی و اجتماعی انسان اثر بگذارد. توحیدِ حقیقی آن است که انسان نهتنها در عبادت فردی، بلکه در صحنه اجتماع نیز فقط خدا را محور قرار دهد، از او تبعیت کند و هیچ قدرتی را در عرض قدرت الهی ننشاند.
جعفری با استناد به رسالت مشترک همه انبیا در قرآن کریم تصریح کرد: خداوند پیامبران را برای دو مأموریت بزرگ فرستاد؛ یکی «ان اعبدوا الله» و دیگری «اجتنبوا الطاغوت». بخش نخست، همان پرستش خدا و توحید فردی است که انسان در نماز، دعا، رکوع، سجود و استعانت از خدا آن را بروز میدهد، اما بخش دوم که گاه مورد غفلت قرار میگیرد، ساحت اجتماعی توحید است؛ یعنی شناخت طاغوت زمان، نترسیدن از او و اجتناب عملی از نظام سلطه.
وی خاطرنشان کرد: بسیاری از جوامع اسلامی که زیر سلطه آمریکا و استکبار قرار گرفتهاند و نیز برخی صاحبان تفکر سکولار در داخل، تنها بخش اول را میفهمند و میپذیرند، اما از بخش دوم غفلت میکنند. حال آنکه توحید قرآنی، هم بندگی خدا را میخواهد و هم نفی طاغوت را. به تعبیر وی، آنچه در ماههای اخیر در ملت ایران به برکت خون شهدا و مجاهدتهای جبهه حق رخ داده، نوعی بروز اجتماعی همین توحید بوده است.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) در ادامه گفت: اگر توحید اینگونه فهم شود، ولایت نیز به عنوان یکی از مراتب و تجلیات توحید، هم بُعد فردی دارد و هم بُعد اجتماعی. ما ولایت اهلبیت (ع) را از دل جهانبینی توحیدی میفهمیم؛ زیرا اهلبیت (ع) مظاهر صفات جلال و جمال الهیاند و محبت آنان در حقیقت محبت خداوند و بغض نسبت به آنان، بغض نسبت به خداست.
وی افزود: ولایت در ساحت فردی، همان پیوند قلبی و روحی با اهلبیت (ع) است؛ همان محبتی که در ایام محرم و صفر، در عزاداریها، اشکها، روضهها و تربیت دینی فرزندان خود نشان میدهیم. این پیوند، امر کوچکی نیست و اساس هویت ایمانی شیعه را شکل میدهد.
جعفری در این بخش برای تبیین بُعد فردی ولایت، به روایت حارث همدانی از یاران امیرالمؤمنین (ع) اشاره کرد و گفت: نقل شده است که حارث همدانی روزی با شوق دیدار حضرت علی (ع) از خانه بیرون آمد و پس از جستوجو در کوفه، سرانجام در نخلستانها و کنار چاهی که حضرت خود مشغول کندن آن بودند، ایشان را یافت. وقتی عرض کرد که از سر دلتنگی و محبت آمده است، حضرت به او فرمودند اگر به عشق ما آمدهای، ما نیز تو را رها نخواهیم کرد و در دنیا و آخرت همراه تو خواهیم بود.
وی این روایت را ناظر به همان حقیقتی دانست که در توقیع شریف حضرت ولیعصر (عج) نیز آمده است که امام، امت خود را فراموش نمیکند و اگر عنایت امام نبود، بسیاری از بلاها بر مردم فرود میآمد. او تأکید کرد: این همان بُعد فردی ولایت است؛ اینکه امام، هرچند در پس پرده غیبت باشد، امت خود را رها نمیکند و نسبت به آنان توجه و اشراف دارد.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با انتقاد از تقلیل ولایت به احساسات صرف، تصریح کرد: ولایت فقط این نیست که انسان در محرم و صفر لباس عزا بپوشد، اشک بریزد و در مجلس روضه حاضر شود، اما وقتی سخن از مسائل اجتماعی و سیاسی و مواجهه با دشمن غدار به میان میآید، بگوید این مباحث را وارد هیئت امام حسین (ع) نکنید. هیئت سکولار، در حقیقت از درک بُعد اجتماعی ولایت محروم است.
وی افزود: ولایت اهلبیت (ع) دارای هویت اجتماعی و تمدنی است. حضرت زهرا (س) در خطبه فدکیه، امامت را «قوام امت» معرفی میکنند؛ یعنی خداوند امامت را برای انسجام، هویتیابی و استواری جامعه قرار داده است. از این رو، شیعه بودن صرفاً یک هویت شخصی و درونی نیست، بلکه یک هویت جمعی، اجتماعی، امامتی و ولایی است.
جعفری ادامه داد: اگر این حقیقت را بپذیریم، آنگاه اربعین را هم باید فراتر از یک زیارت فردی ببینیم. آنچه میلیونها انسان را به حضور در مشایه و این حرکت عظیم حماسی فرا میخواند، فقط یک احساس فردی نیست، بلکه نیروی محرک آن، امامت و ولایت اهلبیت (ع) است.
وی با اشاره به ابعاد گسترده راهپیمایی اربعین گفت: این حرکت که به گفته او با حضور ۲۰ تا ۳۰ میلیون انسان شکل میگیرد، رخدادی معمولی نیست. چنین اجتماع عظیمی که با انسجام، نظم، محبت، مواسات و حرکت جمعی همراه است، برای دشمنان اسلام بسیار خسارتبار و مخرب است و از همین رو نیز رسانههای غربی غالباً آن را یا پوشش نمیدهند یا بسیار کمرنگ نشان میدهند.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) اربعین را حرکتی «من الامام الی الامام» توصیف کرد و گفت: در این مسیر، هویت انسان با هویت امام گره میخورد. زائر از نجف، کاظمین یا سامرا به سمت کربلا حرکت میکند و تمام این سیر، در ذیل ولایت تعریف میشود. بهویژه در مسیر نجف تا کربلا که بخش عمده جمعیت در آن حضور دارند، انسان از حریم امیرالمؤمنین (ع) حرکت میکند و به سوی سیدالشهدا (ع) میرود؛ از امام آغاز میکند و به امام ختم میکند.
وی افزود: این سیر، فقط یک جابهجایی جغرافیایی نیست، بلکه جلوهای از توحید و ولایت است. همانگونه که در آیه شریفه «انا لله و انا الیه راجعون» از مبدأ و معاد سخن گفته میشود، یکی از مظاهر اجتماعی این حقیقت، همین حرکت اربعینی است؛ حرکتی از مبدأ ولایت به سوی مقصد ولایت.
جعفری سپس با ارجاع دوباره به منظومه فکری رهبر معظم انقلاب در «طرح کلی اندیشه اسلامی» اظهار کرد: رهبر انقلاب دههها قبل از پیروزی انقلاب، با نگاهی عمیق و آیندهنگرانه، سه مرحله «خودسازی»، «جامعهسازی» و «تمدنسازی» را در مسیر تحقق اسلام ترسیم کردند. نخست باید انسان در چارچوب دین، اخلاق و توحید، خود را بسازد؛ سپس جامعهای بر مدار توحید و ولایت شکل بگیرد و در نهایت این جامعه به سوی تمدنسازی حرکت کند.
وی افزود: همین منطق را در عرصه ولایت نیز میتوان دید. ولایت، ابتدا بُعد فردی دارد و انسان را میسازد؛ سپس بُعد اجتماعی پیدا میکند و جامعه ولایی را شکل میدهد؛ و در مرحله بالاتر، به تمدنسازی میرسد. اربعین از این منظر، یکی از مهمترین جلوههای تمدنی ولایت است.
این استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه نباید اربعین را صرفاً به یک زیارت محدود فروکاست، گفت: زائر اربعین نباید تصور کند فقط از نجف تا کربلا راه میرود، زیارتی انجام میدهد و بازمیگردد. حقیقت این است که او در یک پروژه تمدنی مشارکت میکند؛ پروژهای که هویت جمعی امت، قدرت نرم جهان تشیع، پیوند ملتها و آمادگی تاریخی برای ظهور را تقویت میکند.
وی در تبیین نسبت اربعین و ظهور، خاطرنشان کرد: اربعین، زمینهساز ظهور حضرت ولیعصر (عج) است. به گفته او، یکی از نشانههای این حقیقت آن است که در روایات مربوط به ظهور، حضرت حجت (عج) هنگام آغاز نهضت جهانی خود، در معرفی خویش بارها به نام مبارک سیدالشهدا (ع) تمسک میجویند.
جعفری با اشاره به روایات مربوط به ندای حضرت ولیعصر (عج) در آغاز ظهور تصریح کرد: در برخی نقلها آمده است که آن حضرت در کنار رکن و مقام، نداهای متعددی سر میدهند و ضمن معرفی خود به عنوان «قائم» و «منتقم»، در ادامه میفرمایند: «الا یا اهل العالم ان جدی الحسین». این تعبیر نشان میدهد که امام زمان (عج) در صحنه ظهور، خود را در ذیل نام و راه سیدالشهدا (ع) معرفی میکنند.
وی افزود: این مسئله بسیار معنادار است؛ زیرا انسان معمولاً خود را به کسی معرفی میکند که برای مخاطبان شناختهشدهتر باشد. اینکه حضرت ولیعصر (عج) در روز ظهور خود را با انتساب به امام حسین (ع) معرفی میکنند، نشاندهنده آن است که نام، راه، عظمت، شجاعت و پیام اباعبدالله الحسین (ع) در مقیاسی جهانی شناخته شده و الهامبخش خواهد بود.
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی (ره) خاطرنشان کرد: از همین رو، اربعین فقط یک مناسبت عاطفی یا آیینی نیست، بلکه صحنه معرفی جهانی مکتب حسین بن علی (ع) و تمرین تاریخی امت برای ورود به دوران ظهور است. هر گامی که در این مسیر برداشته میشود، علاوه بر آثار معنوی فردی، در ساختن یک هویت جمعی مقاوم و یک افق تمدنی نیز نقش دارد.
وی در پایان تأکید کرد: اگر بخواهیم توحید، ولایت و انتظار را درست بفهمیم، باید آنها را در زندگی اجتماعی و در حرکتهای بزرگ امت نیز ببینیم. اربعین، از این منظر، مدرسهای برای خودسازی، صحنهای برای جامعهسازی و میدانی برای تمدنسازی اسلامی است؛ حرکتی که هم عشق فردی به اهلبیت (ع) را متجلی میکند، هم هویت اجتماعی شیعه را استحکام میبخشد و هم امت را برای آینده بزرگتری که در افق ظهور ترسیم شده، آماده میسازد.
انتهای متن
اعضاي پورتال فقط در صورت فراموش نمودن نام کاربري و رمز عبور ميتوانند به اين صفحه مراجعه نمایید. برای مشاهده شماره تلفن های ارتباطی بخش های مختلف اینجا کلیک نمایید...
لطفاً بر اساس نوع کاربری خود مشکل خود را از بخش مربوطه پیگیری کنید:
کارگزینی : 32113661
امور اساتيد: 32113218
امور محققین: 32113428
دانش پژوه دكتري براي ثبت شماره كارت : 32113661
هيئت علمي : 32113638
کارگزینی : 32113661
امور اساتيد: 32113218
امور محققین: 32113428
دانش پژوه دكتري براي ثبت شماره كارت : 32113661
هيئت علمي : 32113638