مباهله، جلوه اتمام حجت و از فضائل روشن اهل‌بیت(ع) است

1405/03/20 اخبار ravabet2

مباهله، جلوه اتمام حجت و از فضائل روشن اهل‌بیت(ع) است
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره)، با تبیین ابعاد تاریخی و اعتقادی واقعه مباهله، این رویداد را جلوه‌ای روشن از اتمام حجت پیامبر اکرم(ص) پس از استدلال و گفت‌وگو با مسیحیان نجران دانست و تأکید کرد: مباهله نه آغاز منازعه، بلکه مرحله نهایی اثبات حقانیت بود؛ مرحله‌ای که در آن، هیبت معنوی پیامبر(ص) و اهل‌بیت(ع) چنان آشکار شد که طرف مقابل از ورود به آن عقب نشست و به پذیرش حقیقت نزدیک شد.
 
به گزارش روابط عمومی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، حجت‌الاسلام احمد ابوترابی، عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره)، در سخنانی با اشاره به سالروز مباهله اظهار کرد: روز ۲۴ ذی‌الحجه در میان مشهور، به عنوان زمان وقوع واقعه مباهله شناخته می‌شود، هرچند در برخی نقل‌ها، ۲۷ ذی‌الحجه نیز ذکر شده است، اما آنچه بیشتر مورد اتفاق قرار گرفته، وقوع این حادثه در سال دهم هجری است.
 
وی با اشاره به اختلاف‌نظرها درباره محل دقیق وقوع مباهله افزود: درباره مکان این رویداد نیز قطعیت تاریخی روشنی وجود ندارد. امروز در مدینه مسجدی با عنوان «مسجد الاجابه» شناخته می‌شود که برخی آن را به این واقعه مرتبط می‌دانند، اما در مجموع، بسیاری از تاریخ‌نگاران شیعه بر این باورند که این مکان، محل قطعی مباهله نیست، هرچند به عنوان موضعی منسوب، مورد توجه زائران قرار گرفته است.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) ادامه داد: در سال‌های گذشته، این مکان دستخوش تغییرات متعددی شده و حتی در برهه‌ای کاربری آن از حالت مسجد خارج شده بود، اما بعدها دوباره با عنوان «مسجد الاجابه» شناخته شد و در عین حال، اصل انتساب این موضع به محل مباهله، از نگاه تاریخی محل بحث است.
 
وی با بیان اینکه در دوره‌هایی برخی مواضع منسوب به حضور و نماز پیامبر اکرم(ص) به مسجد تبدیل شده بود، گفت: نقل شده است که در دوره عمر بن عبدالعزیز، شماری از این اماکن به مسجد تبدیل شد. با این حال، برخی محققان، از جمله مرحوم محمدصادق نجمی، بر این باورند که موضع فعلی را نمی‌توان با قطعیت محل مباهله دانست.
 
ابوترابی سپس به اصل ماجرای مباهله پرداخت و اظهار کرد: پیامبر اکرم(ص) در روند دعوت عمومی خود به اسلام، مسیحیان نجران را نیز به پذیرش حق فراخواندند. نجران در ناحیه مرزی یمن قرار داشت و مسیحیان آن منطقه، از جایگاه و نفوذ فرهنگی قابل توجهی برخوردار بودند. بر اساس برخی نقل‌ها، پیامبر(ص) در کنار دعوت به اسلام، درصدد مهار نفوذ فکری و فرهنگی آنان نیز بودند.
 
وی افزود: پس از دعوت پیامبر(ص)، بزرگان مسیحیان نجران گرد هم آمدند تا درباره نحوه پاسخ‌گویی تصمیم بگیرند. در ادامه، گروهی از آنان به مدینه آمدند و گفت‌وگو با پیامبر اکرم(ص) آغاز شد. بنابر روایتی که از امام صادق(ع) نقل شده، آنان حتی آیین عبادی خود را در مسجدالنبی به جا آوردند و ناقوس نواختند و با وجود ناراحتی برخی مسلمانان، پیامبر(ص) آنان را به شکیبایی و پرهیز از شتاب‌زدگی دعوت کردند.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) بیان کرد: پس از پایان مراسم آنان، گفت‌وگوی اعتقادی آغاز شد. پیامبر اکرم(ص) با تبیین توحید فرمودند که خداوند از ویژگی‌های مخلوقات منزه است؛ نه می‌خورد، نه می‌خوابد و نه در چارچوب‌های مادی تعریف می‌شود. این سخن در حقیقت، نقد باور الوهیت حضرت عیسی(ع) بود.
 
وی ادامه داد: در برابر این استدلال، مسیحیان بر مسئله تولد حضرت عیسی(ع) بدون پدر تکیه کردند، اما در همان هنگام، آیه شریفه «إِنَّ مَثَلَ عِيسَى عِندَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ» نازل شد؛ آیه‌ای که با بیانی استوار، این شبهه را پاسخ می‌دهد، چرا که اگر نداشتن پدر، دلیل خدایی باشد، حضرت آدم(ع) که نه پدر داشت و نه مادر، به طریق اولی باید دارای چنین وصفی دانسته شود، در حالی که او نیز مخلوق خداوند است.
 
ابوترابی تصریح کرد: پس از اقامه این برهان، طرف مقابل پاسخی در اختیار نداشت و در همین فضا، آیه مباهله نازل شد. از این منظر، مباهله نه جایگزین استدلال، بلکه مرحله پس از اتمام حجت و پایان گفت‌وگوی برهانی بود؛ یعنی آنجا که حق روشن شد، اما طرف مقابل از پذیرش آن سر باز زد.
 
وی با اشاره به آمادگی مسیحیان برای حضور در این صحنه گفت: در نقل‌ها آمده است که بزرگان نجران ابتدا تصمیم داشتند با شکوه ظاهری و هیبت اجتماعی در صحنه حاضر شوند و حتی این معیار را در نظر گرفته بودند که اگر پیامبر(ص) نیز با جلوه‌ای از قدرت مادی، سپاه و تشریفات بیاید، معلوم می‌شود ماجرا در سطحی عادی قابل تحلیل است؛ اما اگر با نزدیک‌ترین وابستگان خود و با سادگی و طمأنینه حاضر شود، این نشانه‌ای از اتصال او به حقیقتی فراتر خواهد بود.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) افزود: هنگامی که آنان دیدند پیامبر اکرم(ص) با اهل‌بیت(ع)، یعنی با عزیزترین و پاک‌ترین همراهان خویش، در صحنه حاضر شده‌اند، دریافتند که این حضور، برخاسته از یقین است، نه تظاهر. در برخی نقل‌ها آمده است که اسقف آنان با مشاهده چهره‌های نورانی همراهان پیامبر(ص) گفت: چهره‌هایی را می‌بینم که اگر دست به دعا بردارند، هیچ نشانی از ما باقی نخواهد ماند. همین دریافت باطنی، آنان را از ورود به مباهله بازداشت.
 
وی گفت: پس از این مرحله، ماجرا به مصالحه و پذیرش شرایط از سوی مسیحیان انجامید و آنان پذیرفتند در چارچوبی مشخص، تعهداتی را بپذیرند. از این رو، مباهله تنها یک واقعه کلامی و اعتقادی نبود، بلکه در ادامه، به تثبیت موقعیت سیاسی و اجتماعی مسلمانان نیز انجامید.
 
ابوترابی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه مباهله در منابع روایی اظهار کرد: در روایات، اصل مباهله به عنوان امری پذیرفته‌شده مطرح شده و حتی نقل شده است که اگر شرایط معنوی و طهارت لازم فراهم باشد، مباهله در موارد خاص امکان‌پذیر است. بر اساس روایتی از امام صادق(ع)، این امر نیازمند آمادگی معنوی، پاک‌سازی نفس و روزه‌داری است.
 
وی افزود: هرچند درباره اسناد برخی از این روایات باید بررسی دقیق‌تری صورت گیرد، اما اصل جایگاه مباهله در سنت فکری و روایی شیعه، مورد توجه بزرگان بوده است و در مواردی نیز از آن به عنوان نشانه‌ای از اطمینان کامل به حقانیت موضع یاد شده است.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) ادامه داد: در همین چارچوب، از مرحوم علامه طباطبایی نیز نقل شده است که در برخی مناقشات فکری، مباهله را بر مناظره ترجیح داده‌اند؛ زیرا مباهله تنها در جایی معنا پیدا می‌کند که انسان با تمام وجود، به حقانیت راه خود یقین داشته باشد.
 
وی همچنین با اشاره به نمونه‌هایی از نقل‌های تاریخی و معاصر گفت: در برخی روایت‌ها و حکایت‌ها، چه در ادوار پیش از اسلام و چه در دوره‌های متأخر، نمونه‌هایی از طرح مباهله دیده می‌شود که همگی نشان می‌دهد این مفهوم در فرهنگ دینی، صرفاً یک عنوان تاریخی نیست، بلکه نمادی از مرزبندی روشن میان حق و باطل در اوج یقین و اخلاص است.
 
ابوترابی تأکید کرد: یکی از فضائل مهم اهل‌بیت(ع) که باید بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد، همین واقعه مباهله است. گاه ادعا شده که این فضیلت در منابع اهل سنت بازتابی ندارد، اما با مراجعه به آثار تفسیری و تاریخی اهل سنت، از جمله آنچه علامه طباطبایی در «المیزان» برجسته کرده‌اند، روشن می‌شود که اصل این واقعه و دلالت‌های آن، در منابع غیرشیعی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
 
وی افزود: حتی مفسرانی چون زمخشری نیز این ماجرا را نقل کرده و به برخی شبهات پیرامون آن پاسخ داده‌اند. بنابراین، واقعه مباهله از آن دسته حقایقی است که هم در عرصه استدلال اعتقادی و هم در میدان فضائل اهل‌بیت(ع)، جایگاهی روشن و ماندگار دارد.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) در پایان با اشاره به اعمال و برکات این روز گفت: روز مباهله از ایام شریف و پربرکت در تقویم دینی است و برای آن اعمالی همچون روزه، غسل و دعا ذکر شده است. امید می‌رود خدای متعال همه ما را از برکات معنوی این روز بهره‌مند سازد.

انتهای متن