تحلیل‌های مبتنی بر علوم انسانی سکولار منشأ خطا در محاسبات درباره جنگ و آینده نظام است

1405/02/27 اخبار ravabet2

تحلیل‌های مبتنی بر علوم انسانی سکولار منشأ خطا در محاسبات درباره جنگ و آینده نظام است
 
عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با اشاره به طرح مباحثی درباره «جهاد سوم» یا «دفاع مقدس سوم» در فضای تحلیلی کشور گفت: بخشی از تحلیل‌هایی که درباره چرایی وقوع جنگ، آینده آن و نحوه مواجهه با دشمن مطرح می‌شود، مبتنی بر نظریه‌های علوم انسانی سکولار و غربی است و همین رویکرد موجب بروز خطاهای محاسباتی در تحلیل برخی جریان‌های داخلی شده است.
 
به گزارش روابط عمومی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، حجت‌ الاسلام علی مصباح عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) طی سخنانی در قرارگاه مصباح الهدی با اشاره به بحث‌هایی که این روزها درباره «جهاد سوم» یا «دفاع مقدس سوم» در محافل علمی و سیاسی مطرح می‌شود، اظهار کرد: بسیاری از تحلیلگران سیاسی، اجتماعی و حتی پژوهشگران حوزه‌های مختلف علوم انسانی در حال بررسی این موضوع هستند و تلاش می‌کنند به پرسش‌هایی مانند چرایی وقوع این رخداد، عوامل شکل‌گیری آن، آینده تحولات و همچنین نحوه مواجهه کشور با شرایط موجود پاسخ دهند.
 
وی افزود: در این میان دیدگاه‌های متفاوتی درباره ادامه جنگ، صلح یا مذاکره مطرح می‌شود و هر یک از طرفداران این دیدگاه‌ها بر اساس مبانی تحلیلی خاص خود استدلال‌هایی ارائه می‌کنند و بسیاری از این تحلیل‌ها نیز بر مبنای نظریه‌هایی است که در علوم انسانی سکولار و غربی شکل گرفته و تحلیلگران تلاش می‌کنند با کنار هم قرار دادن مجموعه‌ای از داده‌ها و عوامل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی به جمع‌بندی برسند.
 
حجت الاسلام مصباح ادامه داد: کسانی که اقدام به آغاز این جنگ کردند نیز بر اساس همین محاسبات عمل کردند چراکه آنان تصور می‌کردند که مجموعه‌ای از شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی برای تحقق اهدافشان فراهم شده است و می‌توانند با برنامه‌ریزی، زمینه تضعیف و براندازی جمهوری اسلامی را فراهم کنند.
 
وی خاطرنشان کرد: از نگاه آنان، مجموعه‌ای از تحولات از ابتدای سال ۱۴۰۴، از جمله جنگ ۱۲ روزه، کودتای دی‌ماه و برخی رخدادهای دیگر، نشانه‌هایی از کاهش انسجام داخلی در جمهوری اسلامی بود و همچنین با برجسته‌سازی نارضایتی‌های اقتصادی، مشکلات معیشتی و تحریک برخی گسل‌های اجتماعی مانند مسائل جنسیتی و قومیتی، این تصور برای آنان شکل گرفت که نظام با بحران داخلی مواجه شده است.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) تصریح کرد: در چنین محاسباتی تصور می‌شد که اگر فشار خارجی و نظامی تشدید شود و همزمان ساختار تصمیم‌گیری کشور نیز دچار اختلال گردد، زمینه برای شکل‌گیری شورش‌های اجتماعی فراهم خواهد شد و بر اساس این تحلیل‌ها، گروه‌هایی از عناصر مزدور، نفوذی یا افرادی که به دنبال تغییر شرایط زندگی خود هستند می‌توانند در چنین فضایی وارد میدان شوند و شرایط را به سمت فروپاشی پیش ببرند.
 
وی با بیان اینکه این محاسبات بر مبنای نظریه‌های رایج در جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و مدیریت انجام شده بود، گفت: طراحان این سناریو گمان می‌کردند همه عوامل را به‌درستی محاسبه کرده‌اند و شرایط برای تحقق اهدافشان فراهم است.
 
حجت الاسلام مصباح در ادامه اظهار کرد: آنچه موجب تعجب و تأسف است، این است که برخی تحلیلگران و روشنفکران داخلی نیز در دام چنین تحلیل‌هایی گرفتار می‌شوند و بسیاری از آنان تحصیل‌کرده همین علوم هستند و ابزار تحلیلی دیگری در اختیار ندارند، از همین رو در تحلیل مسائل مختلف از جمله جنگ، مذاکره یا آینده نظام، همان چارچوب‌های نظری را به کار می‌گیرند.
 
وی افزود: در فضای داخلی نیز گاهی صداهایی شنیده می‌شود که از سوی افرادی مطرح می‌شود که پیش‌تر نیز تحلیل‌های آنان با خطا همراه بوده است، اما همچنان درباره آینده نظام و نحوه تصمیم‌گیری در مسائل کلان توصیه‌هایی ارائه می‌کنند.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) تأکید کرد: این موضوع الزاماً به معنای آن نیست که همه این افراد مزدور یا نفوذی هستند؛ بلکه در بسیاری موارد ناشی از خطای محاسباتی است؛ خطایی که امام خمینی(ره) نیز بارها نسبت به آن هشدار داده بودند و ریشه آن در نظام فکری حاکم بر برخی تحلیل‌ هاست.
 
وی با اشاره به مبانی علوم انسانی رایج گفت: در این رویکردها عقلانیت غالباً به معنای «عقلانیت ابزاری» تعریف می‌شود؛ یعنی تصمیم‌گیری بر اساس سنجش هزینه و فایده مادی. در چنین چارچوبی اگر فایده یک اقدام بیش از هزینه آن باشد، آن اقدام عقلانی تلقی می‌شود.
 
حجت الاسلام مصباح افزود: مشکل اساسی این نگاه آن است که مفاهیمی مانند فایده و هزینه صرفاً در چارچوبی مادی و دنیوی تعریف می‌شوند و اهداف نیز محدود به زندگی دنیایی در نظر گرفته می‌شود، در حالی که مسائل معنوی، ایمان، امدادهای الهی و اهداف دینی در این محاسبات جایگاهی ندارند.
 
وی ادامه داد: در چنین رویکردی حتی در تعیین اهداف نیز مسائل معنوی و دینی در نظر گرفته نمی‌شود و گاه از اصطلاح «ایدئولوژی‌زدایی» استفاده می‌شود؛ به این معنا که در تصمیم‌گیری‌ها نباید به اهداف دینی و ارزشی توجه شود و باید صرفاً بر اساس معیارهای به ظاهر علمی تصمیم گرفت.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) گفت: در نتیجه این نوع نگاه، معیار تحلیل و تصمیم‌گیری این می‌شود که یک تصمیم تا چه اندازه موجب رفاه مادی بیشتر، افزایش بهره‌مندی از لذت‌های دنیوی یا کاهش مشکلات زندگی می‌شود.
 
وی افزود: به همین دلیل گاهی دیده می‌شود افرادی که در عرصه فردی متدین هستند و به عبادات و فعالیت‌های دینی می‌پردازند، در عرصه سیاست و تصمیم‌گیری به این نتیجه می‌رسند که باید به گونه‌ای عمل کرد که آمریکا راضی شود؛ در حالی که تجربه‌های تاریخی متعدد نشان داده است که آمریکا به تعهدات خود پایبند نیست و صرفاً منافع خود را دنبال می‌کند.
 
حجت الاسلام مصباح تصریح کرد: در نظام ارزشی قدرت‌های سلطه‌گر، هر وسیله‌ای برای رسیدن به اهدافشان توجیه‌پذیر است و هدف آنان نیز افزایش قدرت، ثروت و نفوذ بیشتر است و حتی در مواردی به صراحت اعلام می‌کنند که هدفشان تغییر نظام در ایران و استقرار حکومتی است که منافع آنان را تأمین کند.
 
وی خاطرنشان کرد: با وجود این تجربه‌ها، همچنان برخی در داخل کشور بر این باورند که باید به گونه‌ای عمل کرد که آمریکا از دشمنی با ایران دست بردارد، در حالی که تجربه نشان داده است چنین رویکردی تنها در صورتی از سوی آنان پذیرفته می‌شود که ایران زیر بار سلطه برود.
 
عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) در پایان با اشاره به سابقه این اختلاف دیدگاه‌ها در سال‌های نخست انقلاب گفت: شهید آیت‌الله بهشتی در اسفند سال ۱۳۵۹ و حدود چهار تا پنج ماه پیش از شهادت خود در نامه‌ای به امام خمینی(ره) به وجود دو جریان فکری متفاوت در جمهوری اسلامی اشاره کرده و تأکید کرده بود که اختلاف موجود، اختلاف شخصی نیست بلکه اختلاف میان دو نوع نگرش و دو نوع تفکر است.
 
 
 
/انتهای متن