از گزینش اصلح تا کادرسازی؛ نگاهی به نقش محبت الهی در گزینش رهبری حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای_{(مد ظله العالی)}

به گزارش روابط عمومی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، حجت الاسلام رضا قزی عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی(ره) طی گفتگویی به نقش محبت الهی در گزینش رهبری حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای پرداخت که در ادامه این گفتگو را می‌خوانید:

برای اداره جامعه، انتخاب رهبرانی که بتوانند با نفوذ کلام و عمق جان، هدایت‌گر مسیر هدایت و کمال باشند، امری حیاتی است. این انتخاب، از دیرباز مورد توجه آموزه‌های الهی بوده و در منظر دین مبین اسلام، نه یک فرآیند صرفاً انسانی و مدیریتی، بلکه جلوه‌ای از تدبیر الهی در «گزینش اصلح» محسوب می‌شود. در این میان، «محبت» و «جاذبه معنوی» که از سوی خداوند در وجود اولیاء و رهبران قرار داده می‌شود، نقشی بنیادین ایفا می‌کند.

این «محبوبیت الهی»، که در قالب «تولی» (دوست داشتن دوستان خدا) در دین ما مورد تأکید قرار گرفته، صرفاً یک مؤلفه عاطفی و احساسی نیست؛ بلکه ابعادی عمیق و مدیریتی را در بر دارد که اساس «نفوذ رهبری»، «کادرسازی» را تشکیل می‌دهد. در این نشست با استناد به آیات قرآن کریم و مبانی دینی، به تحلیل این جنبه‌های مدیریتی پرداخته و بر نقش کلیدی محبت الهی در توانمندسازی رهبران برای هدایت جامعه، گزینش شایستگان و شکل‌دهی به فضایی معنوی و همدلانه، تأکید می‌ورزیم.

دستور به محبت نسبت به خدا، جانشینان او و سپس رهبران و مدیران جامعه، یکی از دستورات بنیادین در دین مبین اسلام است که ذیل عنوان «تولی» (دوست داشتن دوستان خدا) قرار می‌گیرد. در نگاه اول، این دستور ممکن است صرفاً جنبه عاطفی داشته باشد؛ اما با تعمق در آیات و روایات، ابعاد گسترده‌تری از آن آشکار می‌شود که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، «تأثیرات مدیریتی» است. در واقع، این مفهوم را می‌توان یکی از ابزارهای کلیدی در مدیریت منابع انسانی (به‌ویژه در فرآیندهای گزینش و کادرسازی)، مدیریت رفتار سازمانی (برای افزایش نفوذ و ایجاد انگیزه) و مدیریت فرهنگ سازمانی (به‌منظور ایجاد جو معنوی و همدلی) محسوب کرد.

قرآن کریم در چندین آیه به موضوع «محبوب‌سازی» توسط خداوند برای پیامبران، امامان معصوم و مؤمنان اشاره فرموده است. این نشست به بررسی این آیات، تحلیل شواهد قرآنی و نتیجه‌گیری پیرامون افزایش انگیزش و نفوذ مدیران و رهبران جامعه خواهد پرداخت. همچنین، با استناد به همین آیات و روایات مرتبط، تأثیر محبت و محبوبیت در ایجاد فضایی معنوی در جامعه و سازمان‌ها مورد بحث قرار خواهد گرفت.

برای وضوح بیشتر، موضوع را در سه حوزه مدیریتی دسته‌بندی می‌کنیم:

الف) مدیریت منابع انسانی؛ گزینش و کادرسازی:

• یکی از وظایف اساسی مدیریت منابع انسانی، انتخاب بهترین نیروها برای سازمان است که اصطلاحاً «گزینش اصلح» نامیده می‌شود.
• فرآیند گزینش، شامل مرحله «کادرسازی» (یا «اصطناع» در تعبیر قرآنی) است.
• کادرسازی نیز خود دارای مراحلی است که یکی از مهم‌ترین آن‌ها «محبوب‌سازی» یا «القاء محبت» است.

ب) مدیریت رفتار سازمانی؛ نفوذ و انگیزش:

• نفوذ رهبران در دل‌ها و ایجاد انگیزه در کارکنان، از مباحث محوری در مدیریت رفتار سازمانی است.

ج) مدیریت فرهنگ سازمانی؛ ایجاد جو معنوی:

• ایجاد فضایی سرشار از معنویت، همدلی و همسویی، از اهداف کلیدی در مدیریت فرهنگ سازمانی محسوب می‌شود.

محبت، مفهومی بسیار قدرتمند و بنیادین است. کارهایی که از سر عشق و محبت برمی‌آید، گاه فراتر از هزاران دلیل، قاعده، قانون، الزام و کنترل قابل حصول است. محبت می‌تواند چنان نیرویی به فرد ببخشد که حتی غیرمعقول‌ترین کارها را در مسیر معشوق خویش انجام دهد.

این قدرت محبت، به‌طور مستقیم به «نفوذ رهبران» در دل‌ها منجر می‌شود و بدون نیاز به ابزارهای دیگر، انگیزش مطلوب را برای اطاعت، انجام وظایف و همراهی ایجاد می‌نماید. (مانند عشق مردم به امام حسین (ع) در نهضت عاشورا، یا محبت عمیق مردم به حضرت امام خمینی (ره) در دوران انقلاب و دفاع مقدس و محبت مردم در حمایت از مواضع رهبری شهید در مقابل استکبار و ااهداف انقلاب اسلامی ایران و محبت مردم در بیعت با حضرت آیت الله سیدمجتبی خامنه‌ای در دوره جدید رهبری جمهوری اسلامی).

به همین دلیل، «تولی» (دوست داشتن دوستان خدا) به عنوان یکی از فروع مهم دین مبین اسلام قرار داده شده است. خداوند متعال نیز با «القاء محبت» در وجود پیشوایان دینی و مدیران عالی جامعه، زمینه را برای پذیرش و اثرگذاری آنان فراهم کرده است. این محبوبیت، از همان ابتدای امر، به عنوان یک عامل اساسی در فرآیند کادرسازی مد نظر بوده است. نمونه‌ی این امر در قرآن کریم در آیه 39 طه، قابل ارائه است که در ادامه به آن‌ها خواهیم پرداخت.

۱. تبیین آیه 39 طه و مفهوم «القاء محبت»: وَ ألْقَيْتُ عَلَيْكَ محَبَّةً مِّنىّ‏ وَ لِتُصْنَعَ عَلىَ‏ عَيْنى‏

آیه 39 سوره طه صحنه‌ای از ظرافت تربیت الهی را روایت می‌کند؛ جایی که خداوند متعال به مادر موسی فرمان می‌دهد نوزاد را در صندوق نهاده و به نیل بسپارد؛ سپس می‌فرماید: «وَأَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي»؛ یعنی پرتوی از محبت خویش را بر او افکندم. مفسران این تعبیر را چنین توضیح داده‌اند که خداوند حضرت موسی (ع) را به گونه‌ای قرار داد که هر کس او را می‌دید، محبتش در دل او می‌نشست. این محبت، سپری نامرئی اما نیرومند بود که حضرت موسی(ع) را در مسیر دشوار آینده‌اش حفظ می‌کرد، چنان‌که روایت شده قابله فرعونی با نخستین نگاه، دلباخته او شد و اندیشه گزارش دادن تولدش را از یاد برد. این محبت الهی حتی در دربار فرعون نیز موسای کلیم(ع) را از گزند حفظ کرد و او در پرتو همین لطف، در محیطی امن رشد یافت.

آیه در ادامه با تعبیر «وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي» نشان می‌دهد که این محبت، بخشی از طرح کلان تربیت الهی بود؛ تربیتی تحت نظر و مراقبت ویژه خداوند، نه فقط در دوران شیرخوارگی، بلکه در تمام سال‌هایی که حضرت موسی(ع) برای مأموریت رسالت آماده می‌شد.

۱. ضرورت مقبولیت و محبوبیت در کادرسازی

پیام اصلی «القاء محبت» این است که فردی که قرار است برای نقش‌های خطیر تربیت شود، باید دارای محبوبیت، مقبولیت و قابلیت جذب باشد. محبوبیت، یکی از پایه‌های نفوذ و اثرگذاری او خواهد بود. انتخاب رهبری جدید توسط مجلس خبرگان بر این اساس است که برای مسئولیت‌های کلیدی (کادر سازی) در سازمان دینی یا جامعه، ابتدا نیازمند «مقبولیت» درونی و بیرونی است. این مقبولیت، زمینه‌ساز پذیرش او و موفقیت در مسئولیتش خواهد بود. خداوند از همان ابتدا، شخصیتی جذاب و الهی به حضرت موسی (ع) بخشید که در آیه “وَلِتُصْنَعَ عَلَى عَيْنِي” (طه/۳۹) به اذن و عنایت الهی اشاره دارد. این جذابیت، اولین جلوه محبت الهی بود. خداوند در حال حاضر نیز با جلوه‌هایی از لطف و عنایت خود، بر مقام معظم رهبری در حال شکل‌دهی تصویری جذاب و نورانی از ایشان است.

۲. اهمیت عنصر محبت در فرایند کادرسازی

کادرسازی بدون ایجاد محبت، ناقص است. محبت، پیوندی عاطفی و اعتمادآفرین ایجاد می‌کند که فرد تربیت‌شونده را در کانون توجه، حمایت و همراهی قرار می‌دهد. محبت الهی که از همان ابتدا (با اذن و عنایت خاص خداوند) بر حضرت موسی (ع) افکنده شد، نقش اساسی در پذیرش او و شکل‌گیری جایگاهش داشت. این محبت، زیربنای کادرسازی و تربیت او برای رسالت بود. در رابطه با رهبری آیت الله خامنه ای، اولین و مهم‌ترین عامل در فرایند “کادرسازی” و شکل‌گیری جایگاهایشان محبوب سازی است. این محبت، باعث می‌شود مردم جامعه، به طور طبیعی به سمت رهبر جذب شده و در مسیر تربیت و همکاری با او قرار گیرند. این محبت، یک سرمایه‌گذاری الهی است که افراد را برای پذیرش هدایت رهبر آماده می‌کند.

۳. نقش مهارت و فضیلت در ایجاد محبت اجتماعی

کسی که مهارت دارد، به جهت کارآمدی‌اش محبوب می‌شود؛ و کسی که فضیلتی درونی دارد، به خاطر منش، اخلاق، قلم، بیان و شخصیتش محبوبیت می‌یابد. محبت نتیجه ترکیب «توانایی» و «شایستگی اخلاقی» است. خداوند، حضرت موسی (ع) را هم واجد فضایل اخلاقی و هم مجهز به توانایی‌های مدیریتی و هدایت‌گری قرار داد تا بتواند مأموریت خویش را به انجام رساند. خداوند نیز به رهبری جدید انقلاب اسلامی، هم فضایل اخلاقی برجسته و هم توانایی‌های لازم برای مدیریت امور دینی و اجتماعی جامعه را عطا کرده است. این تلفیق، بخشی از طراحی الهی است.

۴. محبوب‌سازی یعنی ایجاد جذابیت مدیریتی

محبوب‌سازی یک مهارت مدیریتی است. یعنی فرد تحت کادرسازی باید به گونه‌ای تربیت شود که «دوست‌داشتنی» جلوه کند؛ این همان فرآیند ایجاد جذابیت در شخصیت حرفه‌ای و اخلاقی اوست. همان‌طور که محبوبیت حضرت موسی(ع) در کودکی، او را از گزند دشمنان حفظ کرد و زمینه رشدش را فراهم آورد، امروز نیز خداوند متعالی، مقام معظم رهبری حضرت آیت الله سیدمجتبی خامنه‌ای، را با تصویری جذاب، مثبت و نورانی از ایشان نزد جامعه ترسیم کردند. این جذابیت صرفاً ظاهری نیست، بلکه شامل مهارت در ارتباط، توانایی حل مسئله، و نمایش فضائل اخلاقی در عمل است. خداوند دل‌های افراد با استعداد، متعهد، نخبه و اثرگذار جامعه را به سمت رهبران دینی خود جذب می‌کند تا شبکه‌ای از حامیان و یاران تشکیل شود.

۵. عوامل جذابیت: زیبایی، نفع‌رسانی و فضیلت که جذابیت سه رکن دارد:

الف) آراستگی ظاهری: خداوند به حضرت موسی (ع) زیبایی، شکوه و هیبتی الهی بخشید که خود بخشی از عامل جذابیت او بود. این زیبایی، نه صرفاً ظاهر فیزیکی، بلکه جلوه‌ای از نورانیت و تقدس بود که خداوند در او قرار داد. همچنین خداوند در مورد حضرت آیت الله سیدمجتبی خامنه‌ای، نوعی آراستگی و وقار ظاهر (زیبایی، سلامت، و هیبت معنوی) قرار داده است که به طور طبیعی نگاه‌ها را به خود جلب کرده و بر جذابیت ایشان می‌افزاید. این آراستگی، بازتابی از نور هدایت الهی در چهره و رفتار معظم له است.

ب) توانایی ایجاد نفع برای دیگران: بزرگترین نفعی که حضرت موسی (ع) به قوم خود رساند، نجات از بردگی فرعون، هدایت به سوی توحید و آوردن شریعت بود. این نفع‌رسانی عظیم، عامل اصلی محبوبیت و پذیرش او بود. خداوند منان نیز در این عصر رهبری جدید دینی را برای خدمت‌رسانی و ایجاد منافع مادی و معنوی برای جامعه، مجهز کرده است. این منافع شامل هدایت صحیح، مقابله با استکبار، عدالت ورزی و حل مشکلات اجتماعی و تقویت ایمان مردم است. توانایی رهبر در ایجاد این نفع، مستقیماً به جذابیت او می‌افزاید.

ج) برخورداری از فضایل اخلاقی: حضرت موسی (ع) تجسمی از فضایل اخلاقی برجسته مانند صبر، راستی، عدالت، شجاعت و تسلیم در برابر خدا بود. این فضایل، جذابیت روحی عمیقی به او می‌بخشید. خداوند در رهبری جدید انقلاب اسلامی، فضایل اخلاقی برجسته‌ای را قرار داده است. صداقت، امانت‌داری، تواضع، شجاعت در دفاع از حق، و تقوای الهی، همگی عواملی هستند که جذابیت درونی و روحانی یک رهبر را تقویت کرده و او را در دل‌ها جای می‌دهند.

۶. نقش جذابیت در پیشرفت اجتماعی و سازمانی

جاذبه شخصیتی یکی از ارکان موفقیت اجتماعی و سازمانی است. بسیاری از رهبران و مدیران موفق، جاذبه‌ای دارند که همکاران و حتی مخالفان را به تعامل مثبت وا می‌دارد. جاذبه بالا و دافعه حداقلی، ترکیب مؤثری در مدیریت است.

۷. حذف ریشه‌های نفرت و تقویت ریشه‌های محبت

کادرسازی موفق یعنی پاک کردن عواملی که نفرت، بی‌میلی یا دافعه ایجاد می‌کند و کاشتن عواملی که محبت و اعتماد برمی‌انگیزد. این روند همان «محبوب‌سازی» است و در مدیریت منابع انسانی اهمیت کلیدی دارد. این محبت الهی است که به حضرت موسی (ع) افاضه شد، به طور طبیعی ریشه‌های نفرت و دافعه را در اطراف او می‌زدود و جاذبه‌اش را برای مردم تقویت می‌کرد همچنین خداوند با اراده خود، موانع ذهنی و قلبی مردم را نسبت به مقام معظم رهبری انقلاب اسلامی برطرف ساخته و جاذبه‌ای درونی و روحانی در او ایجاد کرد.

۸. الهی بودن ریشه محبت

عبارت «الهی بودن ریشه محبت» به این معناست که خداوند اولین فاعل و منشأ این محبت و تصویر مطلوب است. اوست که اراده می‌کند، می‌سازد و در دل‌ها می‌کارد، و سپس این محبت الهی، بستری برای پذیرش رهبری و شکل‌گیری جایگاه او در جامعه فراهم می‌آورد. این خداوند است که ابتدا، تصویری مطلوب و شایسته از رهبری امت در جان مردم ایجاد می‌کند. این تصویر، صرفاً بر اساس ظاهر یا توانایی‌های صرفاً انسانی نیست، بلکه جلوه‌ای از هدایت الهی و شایستگی‌های معنوی است که خداوند در آن‌ها قرار داده است. بنابراین، محبوبیتی که مؤمنان نسبت به رهبری جدید خود احساس می‌کنند، نه صرفاً یک علاقه انسانی عادی، بلکه ریشه در همان «القاء محبت» الهی دارد. خداوند است که دل‌ها را به سمت رهبر هدایت می‌کند و تصویر او را در جانها مطلوب می‌سازد تا زمینه پذیرش و تبعیت از هدایت‌های او فراهم شود.

۹. محبت به‌عنوان سپر حفاظتی و عامل حمایت

محبت می‌تواند چنان دلبستگی ایجاد کند که حتی افراد بیگانه یا مخالف، به فرد تربیت‌شونده آسیب نرسانند. این نکته در داستان حضرت موسی(ع) آشکار است؛ جایی که محبت الهی باعث شد حتی محیط خطرناک دربار نیز به محل رشد و حمایت تبدیل شود. در مدیریت، این مفهوم به معنای ایجاد شبکه‌ای از حمایت اطراف فرد تربیت‌شونده است. محبت الهی که خداوند در دل‌ها نسبت به حضرت موسی (ع) ایجاد کرد، نقش سپر حفاظتی برای او ایفا می‌کرد. این محبت باعث می‌شد تا مردم در مواجهه با سختی‌ها و چالش‌ها، بیشتر پذیرای هدایت او باشند و از او حمایت کنند. این محبت، عامل حمایت سازمانی در بلندمدت بود؛ زیرا پذیرش رهبری او را تضمین می‌کرد و زمینه‌ساز هدایت نسل‌های بعدی نیز می‌شد. القاء محبت در رهبری جدید، مانند سپر حفاظتی عمل می‌کند. این محبت، رهبر را در برابر هجمه‌ها و نفوذهای بیرونی مقاوم می‌سازد و باعث می‌شود مردم در برابر سختی‌ها و مشکلات، از او حمایت کنند.

۱۰. اولویت سرمایه‌گذاری بر افراد جذاب و دوست‌داشتنی

در فرایند کادرسازی، سرمایه‌گذاری بر افرادی که جذابیت، محبوبیت و آراستگی دارند، بازده بیشتری خواهد داشت. حتی فقهای قدیم مانند ماوردی اشاره کرده‌اند که مدیران عالی نباید دچار نقص‌های ظاهری یا رفتاری باشند که موجب دافعه اجتماعی گردد. خداوند همچنان بر روی رهبری جدید که دارای جذابیت و دوست‌داشتنی است، «سرمایه‌گذاری» می‌کند. این سرمایه‌گذاری شامل اعطای هوش، تقوا، قدرت بیان، شجاعت، و دیگر فضایل معنوی و اخلاقی است که در نهایت به «جذابیت»  رهبری منجر می‌شود. همانند حضرت موسی (ع)، خداوند منان، مقام معظم رهبری را نیز در مسیر هدایت و امتحان قرار می‌دهد. سختی‌ها، چالش‌ها، و تجربیات، ایشان را پخته‌تر، مقاوم‌تر و در نتیجه جذاب‌تر و دوست‌داشتنی‌تر می‌کند. این‌ها «سرمایه‌گذاری‌های مستمر الهی» هستند که به رهبر عمق و اعتبار بیشتری می‌بخشند.

هدایت الهی دل‌ها به سوی حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای_{(مد ظله العالی)} به عنوان مصداق بارز «القاء محبت» است. شواهدی چون عدم وجود تبلیغات مرسوم، شناخته شدن ایشان توسط دشمنان پیش از اعلام عمومی، و بیعت نخبگان علمی و فقها، همگی بر این نکته تأکید دارند که این محبوبیت و پذیرش، فراتر از روش‌های معمول علوم انسانی و اجتماعی است.

فضائل و ارزش‌های ایشان در پرتو “القاء محبت”:

زمان‌شناسی و بصیرت سیاسی: ایشان در میان نامزدهای احتمالی، بهترین فرد در «آگاهی به زمان» و «بینش سیاسی» است. این توانایی درک عمیق از شرایط، فرصت‌ها و تهدیدها، بخشی از همان جذبه و درایت الهی است که دل‌ها را به سوی او هدایت کرده.

سبک اجتهادی ویژه و عمق علمی: اشاره به نگارش حاشیه بر عروه توسط رهبری شهید، نشان‌دهنده عمق علمی و فقاهت ایشان است. این تسلط علمی، در کنار توانایی در هدایت نخبگان علمی و اشراف بر وضعیت علمی کشور، ارزش‌های بنیادینی هستند که مشروعیت و مقبولیت ایشان را تقویت می‌کنند.

اتصال به جامعه علمی و نخبگانی: نقش ایشان به عنوان حلقه واسط میان امام شهید و جامعه علمی و شرکت‌های دانش‌بنیان، بیانگر توانایی ایشان در درک و هدایت جریان‌های نوین و تأثیرگذار جامعه است. این ارتباط، نشان‌دهنده فراگیر بودن “محبت” و “اعتماد” ایشان است که فراتر از دایره سنتی فقها و مجتهدین است.

تقدیر و تدبیر الهی: هدایت دل‌ها، نتیجه تقدیر و تدبیر خداوند است. «القاء محبت» در این مفهوم، به معنای آن است که خداوند خود، با اعطای شایستگی‌ها، فضایل و بصیرت، زمینه را برای زعامت شایسته ایشان، فراهم می‌آورد و دل‌ها را به سوی او متمایل می‌سازد تا هدایت امت به بهترین شکل صورت گیرد.

/انتهای خبر