دستاوردهای مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی پشتوانه معرفتی تمدن نوین اسلامی است

رئیس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با تأکید بر نقش بنیادین تولید اندیشه در تحقق تمدن نوین اسلامی گفت: آثار و دستاوردهای مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی، تأمین‌کننده بخش محتوایی و معرفتی تمدن اسلامی است و این آثار امروز قابلیت عرضه در سطح جهانی را دارند.

به گزارش روابط عمومی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، آیت‌الله محمود رجبی در آیین رونمایی از ۲ وبگاه تخصصی و ۵۰ جلد اثر مرجع علوم عقلی اسلامی که در مؤسسه امام خمینی(ره) برگزار شد، اظهار کرد: از همه عزیزان مرکز دایرةالمعارف، به‌ویژه مدیران گروه‌های علمی و محققان آن که با هدایت، مدیریت و تلاش مستمر توانستند به این نتایج ارزشمند علمی دست یابند، صمیمانه تشکر می‌کنم و آنچه امروز ارائه شده، آغاز یک مسیر بلندمدت و عظیمی است که برای جامعه علمی حوزوی و دانشگاهی را اعجاب انگیز خواهد بود و همین مرحله ابتدایی نیز مایه افتخار بوده و آثار تولیدشده، آثاری ماندگار و قابل عرضه در سطح جهانی به شمار می‌آیند.

رئیس مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به جایگاه جمهوری اسلامی در تحقق اهداف دینی تصریح کرد: بر اساس آیات متعدد قرآن کریم، این دین برای حاکمیت بر جهان آمده است و تحقق این هدف نیازمند لوازم و زیرساخت‌هایی است. بخشی از این لوازم، جنبه سخت‌افزاری دارد؛ از زمین، امکانات، تجهیزات و ابعاد مختلف حکمرانی گرفته تا ساختارهای پیچیده و چندلایه‌ای که به برکت انقلاب اسلامی در جمهوری اسلامی ایران شکل گرفته است.

آیت‌الله رجبی ادامه داد: نظام جمهوری اسلامی، با وجود دشمنی‌های مستمر، پیچیده و همه‌جانبه، توانسته از بحران‌های متعدد عبور کند و هر روز مقتدرتر و قوی‌تر به مسیر خود ادامه دهد. این نظام مقتدر، نعمت بزرگ الهی است و وجود رهبری معظم انقلاب اسلامی، به‌عنوان شخصیتی علمی و دینی که در رأس این نظام مقدس قرار دارد، از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی سرمایه‌ای بی نظیر برای جمهوری اسلامی محسوب می‌شود.

وی با تأکید بر نقش بی‌بدیل نظام اسلامی در ترویج معارف دینی گفت: در سایه این نظام، زمینه‌های کشف، ترویج و پیاده‌سازی آموزه‌های دینی برای تحقق جامعه اسلامی فراهم شده است؛ ظرفیتی که در مقایسه با گذشته و نظام‌های دیگر در سطح جهان بی‌نظیر است.

رئیس مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به ضرورت تولید اندیشه برای تحقق تمدن نوین اسلامی خاطرنشان کرد: اگر بناست این نظام به سیطره تمدنی برسد و ان‌شاءالله تمدن نوین اسلامی شکل بگیرد و زمینه‌ساز ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) باشد، نیازمند بخش دیگری نیز هست و آن، تولید اندیشه است. این اندیشه نیز خود بخش‌های متعددی دارد که مهم‌ترین آن، بخش‌های بنیانی و بنیادی است؛ بخشی که عمدتاً در حوزه معارف عقلی علوم اسلامی شکل می‌گیرد.

وی افزود: کارهایی که در مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی انجام شده و اهداف بلندی که در ادامه دنبال می‌شود، در واقع تأمین‌کننده محتوای بنیادین تمدن نوین اسلامی است و تمدن، صرفاً در قالب‌ها، امکانات و نتایج عینی ملموس مادی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه دارای یک بخش اساسی و محوری به نام بخش معرفتی و محتوایی است.

آیت‌الله رجبی تصریح کرد: تفاوت تمدن‌ها در همین جنبه‌های محتوایی و معرفتی است و ممکن است مظاهر ملموس و عینی یا حتی برخی ساختارها در تمدن‌ها مشابه باشد، اما آنچه تمدن‌ها را از یکدیگر متمایز می‌کند، اتقان، عمق و جهت‌گیری معرفتی آن‌هاست.

وی تأکید کرد: فعالیت‌های مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی از ابعاد مختلف، دقیقاً ناظر به تحقق چنین هدفی است، حتی بخش‌های مقدماتی این پروژه عظیم که تاکنون به ثمر رسیده و نوشته شده‌اند، به خودی خود تامین کننده بخشی از همین محتواست و دارای ارزش علمی بسیار بالایی استس و می‌توانند به‌عنوان سرمایه‌ای راهبردی برای آینده تمدن اسلامی مورد استفاده قرار گیرند.

دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی کاری کم‌نظیر در حفظ و بازتولید میراث فکری اسلام انجام داده است

رئیس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با بیان اینکه فعالیت‌های مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی نقشی بنیادین در حفظ، سامان‌دهی و زمینه‌سازی برای تولید علم در حوزه علوم عقلی دارد، گفت: این مجموعه با رویکردی منسجم، دقیق و راهبردی، بستر نظریه‌پردازی‌های جدید و حتی شکل‌گیری رشته‌های علمی نو را فراهم کرده است، بلکه بخش‌هایی از آن عین تولید یک رشته علمی است.

وی افزود: حفظ میراث فکری و فرهنگی معارف عقلی، برجسته سازی قطور تاریخی نظریات علوم عقلی، زمینه سازی برای مطالعه تطبیقی و نیز دستیابی سریع و آسان به منابع اصلی علوم عقلی، زمینه سازی برای ایده پردازی و خلق نظریه‌ها و دانش جدید و حتی تولید دانش جدید، پیشگیری از خلط مباحث و تعارضات برخاسته از اشتراک لفظی، ایجاد زبان مشترک کشف زنجیره نظریه پردازی‌های عقلی و حلقه‌های مفقوده وحدت گفتمان و مهندسی مفاهیم در سطح نخبگانی از برکات تحقیقات انجام گرفته و مدنظر مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی است.

آیت‌الله رجبی با اشاره به اهمیت وبگاه‌ها و سامانه‌های علمی این مرکز اظهار کرد: در این آثار، مشخص می‌شود هر اندیشمند با چه مسائل و معضلاتی روبه‌رو بوده، به چه نکاتی توجه داشته و چگونه تحولات فکری در اندیشه او شکل گرفته است. این شفاف‌سازی تحولات فکری، زمینه جوانه‌زدن اندیشه‌های جدید را در ذهن محققان فراهم می‌کند و لایه‌های مدفون و پنهان مباحث علمی را آشکار می‌سازد.

آیت‌الله رجبی با بیان اینکه کارهای دایرةالمعارفی نقطه آغاز پژوهش‌های عمیق است، تصریح کرد: این نوع فعالیت‌ها برعکس برخی پژوهش‌های محدود، از ابتدا همه آرا، دیدگاه‌ها و اندیشه‌های مطرح‌شده در یک مسئله را نشان می‌دهد و خلأها را آشکار می‌کند. همین امر باعث می‌شود محققان بهتر نیازهای واقعی هر عرصه و حلقه‌های مفقوده پژوهشی را تشخیص دهند.

رئیس مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به تفاوت کتاب و وبگاه در عرضه معارف گفت: اگر تحقیقات ما صرفاً در حد کتاب‌های خوب باقی بماند، تأثیر آن محدود خواهد بود و یکی از برکات مهم وبگاه‌ها این است که امکان حضور اندیشه‌های عقلی اسلامی به مجامع علمی جهانی را فراهم می‌کنند. البته این کار الزامات خاص خود را دارد و نیازمند چندزبانه‌شدن است و ما در عرصه علوم عقلی، از ظرفیت‌های بسیار قوی و نظریه‌های کارساز و راهگشا برخورداریم که قابلیت عرضه و استفاده در سطح جهانی را دارند.

وی با استناد به بیانات رهبر معظم انقلاب خاطرنشان کرد: معظم‌له تأکید دارند که صرف نوشتن و چاپ کتاب کافی نیست، بلکه باید محتوا به قلب مخاطب بنشیند، بنابراین اگر ما داعیه مکتب جهانی داریم، لازم است مبانی عقلانی اسلام در سطح جهانی مطرح شود؛ به‌گونه‌ای که نه‌تنها شناخته شود، بلکه باورپذیر و راهگشا تلقی گردد.

آیت‌الله رجبی با اشاره به مفهوم «العلم، سلطان است» افزود: اگر سلطه علمی علوم عقلی اسلامی در جهان محقق شود و فرهنگ‌سازی و گفتمان‌سازی در سطح بین‌المللی شکل بگیرد، مرجعیت علمی ما در عرصه علوم بنیادین تثبیت خواهد شد و معارف و اندیشه‌های اسلامی از چنان قوتی برخوردارند که اگر به‌درستی در جهان عرضه شوند، با استقبال گسترده محافل علمی مواجه خواهند شد.

وی ادامه داد: تجربه نشان داده است که در صورت عرضه صحیح این معارف، حتی اندیشمندان و اساتید دانشگاه‌های معتبر خارج از کشور نیز استقبال جدی از این مباحث خواهند داشت و امروز ظرفیت نخبگانی و دانشگاهی در داخل و خارج کشور وجود دارد که تشنه این معارف هستند و وظیفه ماست که با توسعه فعالیت‌های بین‌المللی، اندیشه‌های ناب عقلانی اسلامی را معرفی کنیم.

رئیس مؤسسه امام خمینی(ره) یکی دیگر از کارکردهای مهم این آثار در سطح جهانی را اصلاح تحریف‌ها دانست و گفت: معرفی دقیق اندیشه‌های اسلامی، چه در نسبت با آثار اندیشمندان غربی و چه غیرغربی، باعث تصحیح و تکمیل تحریف‌هایی می‌شود که درباره اسلام و معارف اسلامی شکل گرفته است. این کار، چهره واقعی اسلام را عرضه می‌کند و خطاها و سوءبرداشت‌ها را برطرف می‌سازد.

وی افزود: از امتیازات این پروژه آن است که ناظر به مسائل جدید و مناطق جدید فکری نیز هست و امکان تفاهم علمی و گفت‌وگوی عقلانی در سطح جهانی را فراهم می‌کند.

وی افزود: در این مجموعه، پیش از هر چیز، حفظ تبیین دقیق و جامع و نوآورانه و عرضه منضبط میراث فکری و عقلی اسلام در حوزه‌هایی مانند فلسفه، منطق، عرفان و کلام و برای دین هدف در قلمروهایی که نیروی متخصص مورد نیاز نبود و رشته‌های آنها در موسسه دایر نبود مانند عرفان و منطق به برگزاری دوره‌های آموزشی و تربیتی محقق اقدام کرد.

آیت‌الله رجبی با تأکید بر ویژگی‌های علمی آثار تولیدشده تصریح کرد: به نظر بنده، این فعالیت‌ها در بسیاری از جهات بی‌نظیر یا دست‌کم کم‌نظیر است؛ به‌گونه‌ای که حتی برخی از صاحب‌نظرانی که سال‌ها در حوزه‌ دایر المعارف مانند استدلال‌نامه‌نویسی، مدخل‌یابی و کارهای مشابه فعالیت داشتند، در ابتدا تصور نمی‌کردند شکل‌گیری یک دایرةالمعارف تخصصی در چند رشته مهم علوم عقلی امکان‌پذیر باشد، اما پس از مشاهده گزارش‌های کاری، شگفت‌زده شدند.

وی ادامه داد: این موفقیت حاصل تدبیر حکیمانه، آینده نگری و عمق اندیشه راهبردی مرحوم آیت‌الله مصباح یزدی(ره) بود که خلأ اساسی در این عرصه را به‌درستی تشخیص دادند و راه پر کردن این خلأ را نیز به‌خوبی طراحی کردند. به برکت همین نگاه، میراث فکری و عقلی اسلام هم با دقت و انضباط علمی عرضه شد و هم از آسیب‌هایی که گاه در نتیجه تخصصی‌شدن افراطی و تجزیه علوم پدید می‌آید، مصون ماند.

رئیس مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به ساختار منسجم مرکز دایرةالمعارف علوم عقلی اسلامی گفت: یکی از ویژگی‌های برجسته این مرکز، حفظ ارتباط میان حوزه‌های مختلف علوم عقلی در قالب یک مجموعه منسجم است، اگرچه تخصصی‌شدن موجب تعمیق فعالیت تحقیقی می‌شود، ولی آسیب‌ غفلت از ارتباط وثیق آنان و مغلطه‌های برخاسته از اشتراک لفظی در کمین آن است و علوم علامه مصباح قدس سره با طرح دایره المعارف علوم عقلی عمق بخشی و دقت را در کنار مصون سازی در آسیب مثله شدن معارف عقلی را حفظ کرد.

/انتهای خبر