عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با تأکید بر پیوند عمیق میان دیانت و اخلاق گفت: آموزه‌های دینی با تقویت انگیزه‌های درونی، زمینه پایبندی عملی به اخلاق را فراهم می‌کند و تحقیقات علمی جدید نیز این کارکرد را در کاهش آسیب‌های اجتماعی و تحکیم روابط خانوادگی تأیید کرده است.

به گزارش روابط عمومی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، حجت‌الاسلام دکتر ابوالفضل ساجدی، عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره)، با اشاره به نقش دین در ایجاد انگیزه برای رفتارهای اخلاقی اظهار کرد: همه انسان‌ها به‌طور فطری تمایل دارند به دیگران کمک کنند، اما آنچه سبب می‌شود در بازه‌های کوتاه زمانی، میلیون‌ها نفر از رفتارهای خیرخواهانه بهره‌مند شوند، وجود انگیزه‌های الهی و معنوی است.

وی با بیان اینکه اخلاق به‌عنوان یک ارزش انسانی قابل درک و پذیرش است، افزود: دین با تقویت اراده و انگیزه درونی، زمینه تحقق عملی اخلاق را فراهم می‌کند. به تعبیر دیگر، اخلاق به‌تنهایی یک «دانستن» است، اما دین این دانسته را به «انگیزه برای عمل» تبدیل می‌کند.

حجت‌الاسلام دکتر ساجدی با اشاره به نتایج تحقیقات تجربی انجام‌شده در سال‌های اخیر گفت: پژوهش‌هایی که در چند دانشگاه غربی درباره اخلاق خانوادگی صورت گرفته، نشان می‌دهد خانواده‌هایی که پایبندی دینی بیشتری دارند، از رضایت بالاتری در روابط زن و شوهر برخوردارند و میزان بروز خشونت در آن‌ها به‌مراتب کمتر است. در مقابل، در خانواده‌هایی که پیوندهای دینی ضعیف‌تر است، سطح تعارض و خشونت به‌طور معناداری افزایش می‌یابد.

وی خاطرنشان کرد: یکی از علل این تفاوت آن است که در محیط خانواده، نظارت‌های بیرونی  وجود ندارد و این اخلاق درونی است که کیفیت رابطه را تعیین می‌کند؛ دینی که ریشه در باور و ایمان دارد، این اخلاق درونی را تقویت می‌کند.

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با بیان اینکه امروزه تحقیقات علمی متعددی درباره نقش دینداری در سلامت اجتماعی انجام شده است، افزود: بخشی از این یافته‌ها در [کانال ایتاي اينجانب] به صورت مستند منتشر شده و در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است. از جمله این تحقیقات می‌توان به پژوهش‌های مرتبط با رعایت اخلاق خانوادگی و تأثیر معنویت بر کاهش تنش‌های اجتماعی اشاره کرد.

وی همچنین به نقش نماز در کاهش آسیب‌های اجتماعی اشاره کرد و گفت: قرآن کریم در آیه «اِنَّ الصَّلاةَ تَنهی عَنِ الفَحشاءِ وَ المُنکَر» به صراحت بیان می‌کند که نماز انسان را از زشتی‌ها باز می‌دارد و امروز پشتوانه‌های علمی و تجربی نیز این حقیقت را تأیید می‌کند. نماز به عنوان ارتباط مستمر انسان با خداوند، نقش مؤثری در کاهش ناهنجاری‌های اجتماعی دارد.

حجت‌الاسلام دکتر ساجدی با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی ستاد اقامه نماز قم تصریح کرد: این ستاد دارای یک مرکز پژوهشی فعال است و در این مجموعه چندین جلد کتاب درباره آثار فردی و اجتماعی نماز تدوین شده است که یکی از آن‌ها تحت عنوان "نماز و آسيب‌های اجتماعی" توسط اينجانب با همكاری برخي از پژوهشگران، به رابطه نماز با آسیب‌های اجتماعی اختصاص دارد. در این آثار، هم از منظر آیات و روایات و هم از منظر تحقیقات علمی و تجربی، نقش نماز در ارتقای اخلاق اجتماعی تبیین شده است. براي توضيحات بيشتر به ادرس [مشاهده آدرس] مراجعه كنيد.

وی در ادامه به برخی شبهات درباره کارکرد اخلاقی دین اشاره کرد و اظهار داشت: گاهی به رفتار نادرست برخی افراد متدین استناد می‌شود تا نقش دین در اخلاق زیر سؤال برود، در حالی‌که این نوع استدلال از منظر علمی صحیح نیست. اسلام خود تصریح می‌کند که گناه، موجب آسیب‌های فردی و اجتماعی است و اگر فردی تنها به‌صورت حداقلی به دستورات دینی عمل کند، نباید انتظار داشت همه آثار مثبت دین به طور کامل در زندگی او ظاهر شود.

وی افزود: همان‌گونه که مصرف بخشی از یک نسخه دارویی بهبودی کامل به دنبال ندارد، عمل ناقص به دستورات دینی نیز آثار کامل اخلاقی را به همراه نخواهد داشت، هرچند همان میزان پایبندی نیز اثرات مثبت خود را برجای می‌گذارد.

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) در پایان تأکید کرد: تحقیقات متعدد داخلی و خارجی نشان می‌دهد که دین و میزان پایبندی به ایمان از مهم‌ترین عوامل تقویت اخلاق در جامعه است و پیوند میان علم و دین در این حوزه، امروز بیش از گذشته مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.

نسبت اخلاق دینی و اخلاق سکولار

حجت‌الاسلام دکتر ساجدی با اشاره به نسبت اخلاق دینی و اخلاق سکولار اظهار کرد: اگر از ما پرسیده شود که چه مشکلی با اخلاق سکولار داریم، پاسخ این است که ما به یک معنا مشکلی با آن نداریم، زیرا اخلاق و معنویت ریشه در فطرت انسان دارد و همه انسان‌ها به‌طور طبیعی تمایل دارند اخلاقی و معنوی باشند.

وی افزود: در دیدگاه اسلامی، اخلاق در دو سطح حداقلی و حداکثری قابل تبیین است؛ همچنین معنویت نیز دارای مراتب حداقلی و حداکثری است. عقل انسانی به‌خوبی درک می‌کند که دروغ، دزدی و حسادت اموری ناپسند و کمک به دیگران و گذشت اموری پسندیده‌اند و این درک، متوقف بر دین نیست. هیچ‌کس منکر قدرت عقل در تشخیص فضایل و رذایل اخلاقی نیست.

حجت‌الاسلام دکتر ساجدی با بیان اینکه نقش دین، نفی فهم عقلانی اخلاق نیست، تصریح کرد: دین نمی‌گوید انسان بدون دیانت نمی‌تواند اخلاق را بفهمد، بلکه کارکرد دین در این است که سطح فهم انسان از اخلاق و معنویت را ارتقا می‌دهد. اسلام، اخلاق را به خداوند پیوند می‌زند و حق‌الله و حق‌الناس را با یکدیگر درهم می‌آمیزد و به انسان می‌آموزد که رضایت الهی را معیار نهایی رفتار خود قرار دهد.

وی ادامه داد: اخلاق دینی به انسان می‌آموزد که در کنار رعایت حقوق مردم، رضایت خداوند را نیز مدنظر داشته باشد و رضایت خلق را در طول رضایت خالق ببیند. به این ترتیب، انسان علاوه بر دست‌یابی به رضایت اجتماعی، به پاداش اخروی نیز نائل می‌شود و پیوندی عمیق میان اخلاق اجتماعی و اخلاق الهی برقرار می‌گردد.

عضو هیئت علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با اشاره به تفاوت کارکرد اخلاق سکولار و اخلاق دینی گفت: اخلاق سکولار عمدتاً بعد اجتماعی انسان را تقویت می‌کند، اما اخلاق دینی به انسان کمک می‌کند هم‌زمان با تقویت بعد اجتماعی، بعد معنوی خود را نیز ارتقا دهد. در واقع اخلاق دینی، عمل اجتماعی را به نیت الهی پیوند می‌زند تا انسان با یک رفتار، هم رضایت مردم و هم تعالی معنوی را به دست آورد.

وی بخش مهم دیگر کارکرد دین را ایجاد ضمانت درونی برای عمل به اخلاق دانست و اظهار کرد: انسان برای پایبندی عملی به اخلاق، نیازمند انگیزه‌های درونی و عوامل تقویت‌کننده اراده است. بسیاری از افراد به‌خوبی می‌دانند که کمک به پدر و مادر نیازمند، گذشت در روابط انسانی و کمک به دیگران اموری پسندیده است، اما در عمل به آن پایبند نمی‌مانند.

حجت‌الاسلام دکتر ساجدی با اشاره به مباحث مطرح در فلسفه اخلاق غربی افزود: امروز یکی از پرسش‌های جدی در اخلاق پژوهي این است که چرا انسان‌ها با وجود دانستن خوبی‌ها، به آن عمل نمی‌کنند. بسیاری از اندیشمندان غربی نیز به این نتیجه رسیده‌اند که یکی از مؤثرترین عوامل در تقویت انگیزه برای عمل اخلاقی، پیوند انسان با خداوند است.

وی تصریح کرد: هرچه ارتباط انسان با خداوند عمیق‌تر شود، استحکام خانواده افزایش می‌یابد، گذشت در روابط خانوادگی بیشتر می‌شود، همیاری اجتماعی تقویت می‌گردد و انسان آمادگی بیشتری برای ایثار مالی و حتی جانی در راه رفاه دیگران پیدا می‌کند.

این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه دین دو کارکرد اساسی در حوزه اخلاق دارد، گفت: از یک سو به انسان کمک می‌کند در کنار اخلاق اجتماعی، به تعالی معنوی دست یابد و از سوی دیگر، اراده و انگیزه لازم برای پایبندی عملی به اخلاق را در او تقویت می‌کند. به همین دلیل، همه ما اصل اخلاق را درک می‌کنیم، اما دین به ما کمک می‌کند که در عمل به آن موفق شویم.

حجت‌الاسلام دکتر ساجدی در ادامه با اشاره به شواهد اجتماعی این مسئله در جامعه ایران گفت: اگر رفتارهای اجتماعی مردم را بررسی کنیم، می‌بینیم در ماه مبارک رمضان، دهه کرامت، دهه عید غدیر و مناسبت‌های مذهبی، میزان کمک‌های مردمی به نیازمندان چندین برابر می‌شود. اینها همان مردمی هستند که در سایر ایام نیز حضور دارند، اما در سایه تقویت ایمان و ارتباط با خدا در ايام خاص، انگیزه آنان برای کمک به دیگران به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد.

/انتهای پیام